Qazaxıstan ayrı-ayrı islahatlara toxunaraq deyil, dövlət və iqtisadi düşüncə məntiqinin özünü əhatə edən dərin transformasiya mərhələsinə daxil olur. Bu fikri Azərbaycan analitik mərkəzi STEM-in direktoru Orxan Yolçuyev Liter.kz saytına verdiyi müsahibədə, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin yanvar ayında Turkistan qəzetinə verdiyi müsahibəni şərh edərkən səsləndirib.

Ekspertin sözlərinə görə, dövlət başçısının çıxışı hakimiyyətlə cəmiyyət arasında proqram xarakterli bir dialoq olub və burada qlobal geopolitik və geoekonomik fragmentasiya şəraitində ölkənin inkişaf perspektivləri ilə yanaşı, mövcud risklər də müzakirə edilib. Yolçuyev vurğulayıb ki, bu müsahibəyə təkcə 2026-cı il üçün deyil, daha uzunmüddətli perspektiv üçün də bir növ yol xəritəsi kimi baxmaq olar.

Analitik xüsusi diqqəti siyasi islahatların davam etdirilməsi ilə bağlı elan edilən məntiqə, o cümlədən parlament və konstitusiya transformasiyasına hazırlıq məsələlərinə yönəldib. Onun fikrincə, müzakirə olunan parlament islahatı, o cümlədən mümkün birpalatalı modelə keçid, nümayəndəli hakimiyyətin gücləndirilməsinə və idarəetmənin desentralizasiyasına xidmət edir. Ekspert hesab edir ki, bu, hakimiyyətin siyasi proseslərdə cəmiyyətin rolunu artırmaq niyyətində olduğuna dair mühüm bir siqnaldır.

Prezident Tokayev tərəfindən müəyyənləşdirilən əsas iqtisadi prioritetlər sırasında Yolçuyev atom energetikası və süni intellekti xüsusi olaraq qeyd edib. O xatırladıb ki, bu gün Qazaxıstanda elektrik enerjisinin təxminən 70 faizi kömür hesabına istehsal olunur və atom enerjisinin inkişafı dekarbonizasiya və “yaşıl” keçid istiqamətində mühüm addım ola bilər.

Bununla yanaşı, uran hasilatına görə dünyada lider mövqedə olan bir ölkədə öz atom energetikasının olmamasını ekspert uzunmüddətli strateji səhv kimi qiymətləndirib və bildirib ki, hazırda bu boşluğun aradan qaldırılması planlaşdırılır.

Onun sözlərinə görə, süni intellektin inkişafı enerji gündəliyi ilə məntiqi şəkildə əlaqələndirilir, çünki rəqəmsal texnologiyalar və data mərkəzləri böyük həcmdə enerji resursları tələb edir. Bu kontekstdə Yolçuyevin qeyd etdiyi kimi, Qazaxıstan qlobal tendensiyanı izləyir: burada süni intellekt, rəqəmsallaşma və nüvə energetikası vahid inkişaf konturunu formalaşdırır və rəqəmsal suverenliyin əsas elementlərinə çevrilir.

Ekspert ayrıca Qazaxıstanın nadir torpaq metalları hasilatı və ixracı üzrə dünya liderləri sırasına çıxarılması niyyətinə toxunub. Onun qiymətləndirməsinə görə, ölkə bu sahədə dünyanın ən böyük potensiallarından birinə malikdir - 30 milyon tona qədər proqnoz ehtiyat, bu isə Qazaxıstanı Çindən sonra ikinci yerə çıxara bilər. Analitikin fikrincə, bu amil respublikanın geoekonomik əhəmiyyətini gücləndirir və nadir torpaq resurslarını sadəcə xammal aktivindən uzunmüddətli təsir alətinə çevirir.

Yolçuyev həmçinin Qazaxıstanın tranzit strategiyasının əhəmiyyətini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, respublika artıq faktiki olaraq Avrasiyanın nəqliyyat habına çevrilib və onun ərazisindən səkkiz beynəlxalq logistika dəhlizi keçir. Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi və Azərbaycan üzərindən Cənubi Qafqazla birləşdirən Orta Dəhlizin inkişafını ekspert regional əməkdaşlıq və təhlükəsizliyin yeni arxitekturası kimi qiymətləndirib və bu modeldə Qazaxıstanın əsas rol oynadığını qeyd edib.

Prezident Tokayevin beynəlxalq məsləhətləşmələrdə qeyri-ictimai iştirakla bağlı fikirlərini şərh edən Orxan Yolçuyev bunun Qazaxıstanın regional və qlobal münaqişələrin nizamlanmasında iştirak etmək potensialına malik “orta güc” kimi artan rolunu əks etdirdiyini bildirib. Onun fikrincə, bu yanaşma ölkənin yetkin və balanslaşdırılmış xarici siyasət strategiyasından xəbər verir.

Ümumilikdə isə, ekspert hesab edir ki, prezidentin müsahibəsi Qazaxıstanın inkişaf paradiqmasının dəyişdiyini nümayiş etdirir — resurs-tranzit modelindən texnoloji suverenlik və regional liderliyə yönəlmiş, daha mürəkkəb iqtisadiyyat və dövlət idarəçiliyi arxitekturasına keçid baş verir.